अमेरिकी सेना इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरियो, दुई दशक लामो सैन्य उपस्थिति अन्त्य

काठमाडौं । अमेरिकाले इराकमा रहेका आफ्ना अन्तिम सैन्य आधारबाट समेत सेना फिर्ता गरेसँगै इराकमा दुई दशकभन्दा लामो अमेरिकी सैन्य उपस्थिति औपचारिक रूपमा अन्त्य भएको छ। अमेरिकी सेना सेप्टेम्बर ३०, २०२६ सम्ममा इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिने पूर्वनिर्धारित समयसीमा पूरा भएको हो।

अमेरिकी सैन्य उपस्थिति सन् २००३ मा इराकमाथि भएको अमेरिकी नेतृत्वको आक्रमणसँगै सुरु भएको थियो। त्यसबेला सद्दाम हुसेनको शासन हटाउन अमेरिकी सेना इराक प्रवेश गरेको थियो। सन् २०११ मा अमेरिकी सेना फिर्ता भए पनि इस्लामिक स्टेट (आईएस) को उदयपछि सन् २०१४–१५ बाट अमेरिकी सेना पुनः इराक फर्किएको थियो।

बगदाद र वासिङ्टनबीच सन् २०२४ मा भएको सहमतिअनुसार इराकमा अमेरिकी नेतृत्वको आईएसविरुद्धको सैन्य अभियान क्रमशः अन्त्य गर्ने र अमेरिकी सैनिक फिर्ता गर्ने योजना अघि बढाइएको थियो। पछिल्लो चरणमा अधिकांश अमेरिकी सेना इराकका विभिन्न आधारबाट हटिसकेका थिए भने उत्तरी इराकको कुर्द क्षेत्रबाट बाँकी सैनिक पनि फिर्ता भएका छन्।

अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्तीपछि इराकको सुरक्षा जिम्मेवारी मुख्य रूपमा आफ्नै सुरक्षा संयन्त्रमा आएको छ। यद्यपि, देशमा रहेका इरानसमर्थित सशस्त्र समूह, गैरराज्यीय मिलिसिया र आईएसका सुतिरहेका सेलका कारण सुरक्षा चुनौती कायमै रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

विशेषगरी अमेरिकी सेनाको फिर्तीले इरानसँग नजिक रहेका सशस्त्र समूहको प्रभाव बढ्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। केही इरानसमर्थित समूहले अमेरिकी सेना फिर्तीलाई इराकको सार्वभौमसत्ता पुनर्स्थापनाका रूपमा स्वागत गरेका छन्। अर्कोतर्फ, कुर्द क्षेत्रका अधिकारीहरूले अमेरिकी सेना तथा हवाई सुरक्षा प्रणाली हटेपछि सम्भावित सुरक्षा जोखिमबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

आईएसको सैन्य क्षमता विगतको तुलनामा निकै कमजोर भए पनि उसले इराकमा साना ‘स्लीपर सेल’ मार्फत गतिविधि जारी राख्न सक्ने सुरक्षा अधिकारी तथा विश्लेषकहरूको आकलन छ। अमेरिकी सेनाले उपलब्ध गराउँदै आएको गुप्तचर, निगरानी र सुरक्षा सहयोग घटेपछि इराकी सुरक्षा संयन्त्रमाथि थप जिम्मेवारी आएको छ।

यद्यपि अमेरिकी सेना इराकबाट बाहिरिए पनि अमेरिका र इराकबीचको सुरक्षा तथा आर्थिक सम्बन्ध पूर्ण रूपमा समाप्त भएको होइन। अमेरिकी पक्षले कूटनीतिक माध्यम र अन्य क्षेत्रीय संयन्त्रमार्फत इराकसँग सम्बन्ध कायम राख्ने संकेत गरेको छ। अमेरिकी सेना फिर्ता भएपछि इराकले आफ्नो सुरक्षा नीति, गैरराज्यीय सशस्त्र समूह नियन्त्रण र क्षेत्रीय शक्तिहरूसँगको सम्बन्ध कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्वपूर्ण हुने देखिएको छ।

यससँगै सन् २००३ देखि सुरु भएको अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय अन्त्य भएको छ भने इराकका लागि आफ्नो सुरक्षा र सार्वभौमसत्ता व्यवस्थापन गर्ने नयाँ चरण सुरु भएको छ।