म्याद गुज्रिएको औषधि र जथाभावी टुक्र्याएर खाने बानी स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण

काठमाडौं । घरमा रहेको पुरानो औषधि म्याद हेर्नै नहेरी सेवन गर्ने तथा औषधिलाई आधा–आधा टुक्र्याएर खाने प्रवृत्ति नेपाली समाजमा सामान्यजस्तै बनेको छ ।

तर यस्ता बानीले औषधिको प्रभावकारितामा कमी ल्याउनुका साथै स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असरसमेत पार्नसक्ने जनरल फिजिसियन डा. संकल्प केसीले बताएका छन् ।

अरिन हस्पिटलमा कार्यरत डा. केसीले नेपाल न्यूज बैंकसँगको कुराकानीमा सबै औषधि टुक्र्याएर खान नमिल्ने र म्याद गुज्रिएको औषधि सेवन गर्दा पनि सावधानी अपनाउनुपर्ने बताएका हुन् ।

उनका अनुसार केही औषधि टुक्र्याएर खान मिल्ने भएपनि अधिकांश औषधिमा त्यस्तो गर्न नहुने व्यवस्था हुन्छ ।
‘औषधि टुक्रा गरेर खान नमिल्ने भन्ने त हुँदैन । केही औषधि टुक्रा गरेर खान मिल्छन् तर धेरैजसो औषधिहरू टुक्रा गरेर खान नमिल्ने हुन्छन्,’ उनले भने।

विशेषगरी एसआर र एक्सआर लेखिएका औषधि तथा क्याप्सुलहरू टुक्र्याएर सेवन गर्दा औषधिको काम गर्ने प्रक्रिया नै प्रभावित हुनसक्ने उनले बताए।

‘एसआर, एक्सआर लेखिएका औषधि र धेरै क्याप्सुलहरू टुक्रा गरेर खान मिल्दैन। यस्ता औषधि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्रै सेवन गर्नुपर्छ,’डा. केसीले भने ।

त्यस्तै म्याद ग्रज्रिएको औषधिबारे बोल्दै उनले त्यसको असर औषधिको प्रकार, म्याद सकिएकोसमय, सेवन गर्ने व्यक्तिको उमेर र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक–फरक हुन सक्ने बताए ।

उनले भने,‘डेट एक्सपायर भएको औषधिले कस्तो असर गर्छ भन्ने कुरा त्यो कति समयअघि म्याद सकिएको हो, कस्तो औषधि हो र कसले सेवन गरेको हो भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ,’उनले भने ।

उनका अनुसार म्याद सकिएको औषधि सेवन गर्दा सँधै विषाक्त असर नै पर्छ भन्ने हुँदैन। तर त्यसले अपेक्षित रूपमा काम नगर्न सक्छ वा कतिपय अवस्थामा साइड इफेक्ट निम्त्याउन सक्छ ।

उनले भने,‘टक्सिक वा पोइजनस नै हुन्छ भन्ने होइन । तर औषधिको गुणस्तर र प्रभावकारिता घट्न सक्छ । विशेषगरी एन्टिबायोटिक, मुटु तथा रक्तचापसम्बन्धी औषधि म्याद गुज्रिएपछि सेवन नगर्नु नै राम्रो हुन्छ ।’

यदि कसैले भूलवश म्याद गुज्रिएको औषधि सेवन गरिहालेमा बान्ता आउने, पेट दुख्ने, चक्कर लाग्ने, रिंगटा लाग्ने जस्ता लक्षण देखिन सक्ने डा. केसीले बताए।

‘यस्ता लक्षण देखिए तत्काल चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ। यदि कुनै समस्या देखिएको छैन भने प्रशस्त पानी पिउन सकिन्छ र त्यस्तो औषधि पुनः सेवन गर्नु हुँदैन,’ उनले भने ।

उनले घरमा रहेका म्याद सक्किएको औषधि सुरक्षित रूपमा नष्ट गर्न तथा बालबालिकाको पहुँचभन्दा टाढा राख्न पनि आग्रह गरे।
डा. केसीका अनुसार औषधि सेवन गर्दा चिकित्सक वा फार्मासिस्टको सल्लाह, औषधिको लेबल र म्यादको जानकारीलाई विशेष महत्व दिनुपर्छ।