तेलको मूल्यमा भारी गिरावट

एजेन्सी । अमेरिकाले इरानमाथि थप कडा प्रतिबन्ध लगाउने तयारी गरिरहेका बेला सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ। मध्यपूर्वमा बढ्दो तनाव र तेल आपूर्तिमा आउन सक्ने अवरोधको चिन्ताबीच पछिल्लो समय तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढे पनि लगानीकर्ताले मुनाफा सुरक्षित गर्न थालेपछि सोमबार मूल्य घटेको हो।

सोमबार ब्रेन्ट क्रुड फ्युचर्सको मूल्य १.२२ डलर अर्थात् १.२९ प्रतिशत घटेर प्रतिब्यारेल ९३.१७ डलरमा झरेको छ। अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्लूटीआई) कच्चा तेलको मूल्य पनि १.२० डलर अर्थात् १.३८ प्रतिशत घटेर प्रतिब्यारेल ८५.८६ डलरमा पुगेको छ।

तेलको मूल्यमा आएको यो गिरावटलाई बजार विश्लेषकहरूले पछिल्लो समय भएको तीव्र मूल्यवृद्धिपछि लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न थालेसँग जोडेर हेरेका छन्। मध्यपूर्वको अवस्था अझै अनिश्चित रहेकाले बजारमा मूल्यमा उतारचढाव जारी रहने सम्भावना रहेको बताइएको छ।

अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्ता असफल भएपछि तथा विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा ढुवानी मार्गमध्ये एक होर्मुज जलडमरूमध्यमा तेल ढुवानी प्रभावित हुन सक्ने चिन्ता बढेको थियो। यही कारण अघिल्लो साता ब्रेन्ट र डब्लूटीआई दुवैको मूल्यमा ५ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि भएको थियो।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग हो। यहाँबाट हुने आपूर्तिमा अवरोध आए विश्व बजारमा तेलको आपूर्ति घट्न सक्ने र त्यसले मूल्यमा थप दबाब पार्न सक्ने चिन्ता लगानीकर्तामा छ।

मध्यपूर्वमा तनाव बढ्दै जाँदा इरानको तेल निर्यातमा कस्तो असर पर्छ भन्ने विषय पनि बजारको प्रमुख चासो बनेको छ। इरान विश्वका प्रमुख तेल उत्पादक मुलुकमध्ये एक भएकाले उसको उत्पादन वा निर्यातमा ठूलो गिरावट आए विश्व बजारमा आपूर्ति सन्तुलन प्रभावित हुन सक्छ।

अमेरिकी प्रशासनले इरानलाई आर्थिक रूपमा थप कमजोर बनाउने उद्देश्यले प्रतिबन्ध कडा पार्ने तयारी गरेको छ। अमेरिकी कोष सचिव स्कट बेसेन्टले सोमबार इरानमाथि अहिलेसम्मकै कडा प्रतिबन्ध घोषणा गर्ने तयारी गरेको बताइएको छ।

अमेरिकाले इरानसँग व्यापार गर्ने अन्य मुलुकलाई समेत कडा आर्थिक परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएको छ। यस्तो कदमले इरानको तेल निर्यात, व्यापारिक साझेदारी र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय कारोबारमा थप दबाब पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

अमेरिकी प्रतिबन्धको प्रभाव इरानमा मात्र सीमित नरही उसका प्रमुख व्यापारिक साझेदार र तेल खरिद गर्ने मुलुकमा समेत पर्न सक्ने देखिएको छ। त्यसैले प्रतिबन्ध कार्यान्वयनको स्वरूप र त्यसको प्रभावलाई अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारले नजिकबाट नियालिरहेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकाले इरानमाथि कडा प्रतिबन्ध लगाए त्यसले एकातर्फ इरानको अर्थतन्त्रमा दबाब बढाउन सक्छ भने अर्कोतर्फ विश्व ऊर्जा बजारमा आपूर्ति जोखिम बढाउन सक्छ।

विशेषगरी इरानको तेल निर्यातमा ठूलो गिरावट आए वा होर्मुज जलडमरूमध्यबाट हुने ढुवानीमा अवरोध सिर्जना भए अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य पुनः तीव्र रूपमा बढ्न सक्ने जोखिम छ।

इरानका व्यापारिक साझेदारसँगको कारोबारमा अवरोध तथा ढुवानी क्षेत्रमा देखिने कुनै पनि समस्या आगामी दिनमा विश्व बजारका लागि महत्वपूर्ण बन्नेछ। यसले तेल मात्र नभई पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य, ढुवानी लागत तथा समग्र मुद्रास्फीतिमा समेत असर पार्न सक्ने अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ।

इरानले भने अमेरिकी दबाब र प्रतिबन्धको विरोध गर्दै समस्या समाधानका लागि कूटनीतिक बाटो अपनाउन आग्रह गरेको छ। अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध तथा सम्भावित वार्ताको प्रगतिले आगामी दिनमा ऊर्जा बजारको दिशा निर्धारण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले तेलको मूल्यमा दुई विपरीत प्रभाव देखिएको छ। एकातर्फ मध्यपूर्वमा तनाव र आपूर्ति अवरोधको सम्भावनाले मूल्य बढाउने दबाब सिर्जना गरिरहेको छ भने अर्कोतर्फ उच्च मूल्यपछि लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्दा मूल्य घटाउने दबाब देखिएको छ।

त्यसैले आगामी दिनमा अमेरिकी प्रतिबन्धको वास्तविक प्रभाव, इरानको प्रतिक्रिया, होर्मुज जलडमरूमध्यबाट हुने तेल ढुवानीको अवस्था तथा कूटनीतिक वार्ताको सम्भावनाले कच्चा तेलको मूल्य कुन दिशामा जाने भन्ने निर्धारण गर्ने देखिन्छ।