महिलाको स्वास्थ्य र महिनावारी व्यवस्थापनमा योगाको सकारात्मक भूमिका

काठमाडौं । आधुनिक जीवनशैली, मानसिक तनाव, अनियमित खानपान तथा शारीरिक गतिविधिको कमीका कारण धेरै महिला तथा किशोरीहरू महिनावारीसम्बन्धी विभिन्न समस्याबाट प्रभावित भइरहेका छन् । महिनावारी ढिलो वा चाँडो हुने, अत्यधिक पेट दुख्ने, रक्तस्राव अनियमित हुने, तनाव तथा थकान महसुस हुने जस्ता समस्या सामान्य बन्दै गएका छन् ।

नेपाल न्युज बैंकको टेलिफन सम्वादमा फिजिसियन डा. दुर्गाराज महर्जनले यस्ता समस्याको व्यवस्थापनमा योग एक प्रभावकारी, प्राकृतिक र सुरक्षित उपायका रूपमा स्थापित हुँदै गएको जानकारी दिए ।

योग एक शारीरिक व्यायाम मात्र होइन, शरीर, मन र भावनाबीच सन्तुलन कायम गर्ने समग्र जीवनशैली भएको बताए । उनले भने नियमित योग अभ्यासले शरीरका विभिन्न प्रणालीलाई सन्तुलित बनाउनुका साथै महिलाको प्रजनन स्वास्थ्यमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने गर्दछ ।

महिनावारीलाई नियमित बनाउन योगको भूमिका

महिलाको महिनावारी चक्र हार्मोनहरूको सन्तुलनमा आधारित हुन्छ । तनाव, अनियमित निद्रा, असन्तुलित आहार र मानसिक दबाबले हार्मोनको कार्यमा असर पु¥याउन सक्छ । योगले तनाव कम गर्ने, रक्तसञ्चार सुधार गर्ने तथा शरीरको हार्मोन प्रणालीलाई सन्तुलित बनाउन सहयोग गर्ने भएकाले महिनावारी चक्रलाई नियमित बनाउन मद्दत पुग्दछ ।

विशेषगरी प्राणायाम, ध्यान र हल्का योगासनहरूले स्नायु प्रणालीलाई शान्त बनाउँदै शरीरको प्राकृतिक लयलाई सन्तुलित राख्न सहयोग पु¥याउँछन्। नियमित योग अभ्यास गर्ने महिलाहरूमा महिनावारीसम्बन्धी असहजता कम हुने अनुभव धेरैले साझा गरेका छन ्।

महिनावारीका समयमा योगका फाइदाहरू

महिनावारीको समयमा धेरै महिलाले पेट दुख्ने, ढाड दुख्ने, थकान, तनाव तथा चिडचिडापन अनुभव गर्छन् । यस्ता अवस्थामा हल्का र सहज योग अभ्यासले राहत दिने गर्छ ।

महर्जनका अनुसार योगका फाइदाहरू

पेट तथा कम्मरको दुखाइ कम गर्न सहयोग ।

मानसिक तनाव र चिन्ता घटाउने ।

शरीरमा ऊर्जा र स्फूर्ति बढाउने ।

निद्राको गुणस्तर सुधार गर्ने ।

रक्तसञ्चारलाई सहज बनाउने ।

भावनात्मक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्ने ।

ध्यान, गहिरो श्वासप्रश्वास तथा शरीरलाई आराम दिने योगासनहरू महिनावारीको समयमा विशेष लाभदायक मानिन्छन् ।

किशोरीहरूको स्वास्थ्यमा योग

किशोरावस्था शारीरिक र मानसिक परिवर्तनको संवेदनशील चरण हो । यस समयमा महिनावारी सुरु हुने भएकाले धेरै किशोरीहरू शारीरिक तथा भावनात्मक चुनौतीहरूको सामना गर्छन्। योगले आत्मविश्वास वृद्धि गर्ने, तनाव व्यवस्थापन गर्न सिकाउने तथा शरीरप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्न मद्दत गर्छ ।

योग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

जनरल फिजिसियन डा. दुर्गा महर्जनका अनुसार महिनावारीका समयमा योग उपयोगी भए पनि सबै प्रकारका योगासन सबैका लागि उपयुक्त नहुन सक्छन् । अत्यधिक कठिन, शरीरलाई धेरै दबाब पर्ने वा उल्टो आसनहरू महिनावारीको समयमा गर्नुहुँदैन । आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था अनुसार प्रशिक्षित योग प्रशिक्षक वा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गरेर अभ्यास गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

डा. महर्जनले भने, योग महिलाको स्वास्थ्य प्रवद्र्धनका लागि सरल, प्राकृतिक र प्रभावकारी अभ्यास हो । नियमित योगले तनाव व्यवस्थापन, मानसिक शान्ति, शारीरिक लचकता तथा महिनावारीसँग सम्बन्धित केही असहजताहरू कम गर्न सहयोग पु¥याउन सक्छ । विशेषगरी किशोरी र महिलाहरूले आफ्नो स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन दैनिक जीवनमा योगलाई समावेश गर्नु समयको आवश्यकता बनेको छ । स्वस्थ शरीर, सन्तुलित मन र सकारात्मक जीवनशैलीका लागि योग एक महत्वपूर्ण साथी बन्न सक्छ ।