सेतो खबर
काठमाडौं । दसैं, तिहार तथा छठ पर्व नजिकिएसँगै नयाँ नोटको माग बढ्ने भए पनि यस वर्ष नेपाल राष्ट्र बैंकले विगतका वर्षमा जस्तो छुट्टै सूचना जारी गरेर निश्चित मिति, स्थान र समय तोकी नयाँ नोट वितरण गर्ने भएको छैन।
नयाँ नोट साट्न चाहने सर्वसाधारणले भने नेपाल राष्ट्र बैंक तथा आफूलाई पायक पर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखाबाट नयाँ नोट साट्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार यस वर्ष नयाँ नोटको मौज्दात पर्याप्त रहेकाले विशेष कार्यक्रम सञ्चालन नगरी नियमित प्रक्रियाबाटै सटही सुविधा उपलब्ध गराइएको हो।
राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरूका अनुसार नयाँ नोट लिन आउने सर्वसाधारणलाई आवश्यकताअनुसार एक–दुई सेटसम्म नयाँ नोट उपलब्ध गराउँदै आइएको छ। नयाँ नोटको माग र मौज्दातलाई हेरेर सम्बन्धित बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखाबाट सटही सुविधा उपलब्ध हुनेछ।
विगतका वर्षमा भने दसैं नजिकिएसँगै राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक सूचना जारी गरी नयाँ नोट सटहीका लागि निश्चित मिति, स्थान र सीमा तोक्ने गरेको थियो। विशेषगरी दसैंको टीका लगाउँदा दक्षिणा दिने परम्पराका कारण साना दरका नयाँ नोटको माग अत्यधिक हुने भएकाले राष्ट्र बैंकले विशेष काउन्टर तथा सटही केन्द्र सञ्चालन गर्दै आएको थियो।
यस वर्ष भने नयाँ नोटको मौज्दातमा समस्या नरहेकाले सर्वसाधारणलाई छुट्टै सटही केन्द्र वा विशेष कार्यक्रममार्फत मात्र सेवा दिने व्यवस्था गरिएको छैन। नियमित बैंकिङ प्रणालीमार्फत नै नयाँ नोटको पहुँच विस्तार गरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
राष्ट्र बैंकको थापाथली कार्यालय पुग्नै नपर्ने
नयाँ नोट साट्न चाहने सर्वसाधारणका लागि यस वर्षको व्यवस्था विगतको तुलनामा फरक र विकेन्द्रित छ। नयाँ नोट लिनका लागि राष्ट्र बैंकको थापाथलीस्थित कार्यालयमै पुग्नुपर्ने बाध्यता छैन।
राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई आवश्यक नयाँ नोट उपलब्ध गराइसकेको जनाएको छ। त्यसैले सर्वसाधारणले आफूलाई पायक पर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखामा सम्पर्क गरी उपलब्ध मौज्दातअनुसार नयाँ नोट साट्न सक्नेछन्।
यस व्यवस्थाले नयाँ नोटका लागि राष्ट्र बैंकमा मात्र निर्भर हुनुपर्ने अवस्थालाई कम गर्नेछ। विगतमा निश्चित दिन राष्ट्र बैंकमा सर्वसाधारणको चाप बढ्ने गरेकामा यस वर्ष विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखामार्फत सटही सुविधा उपलब्ध हुने भएकाले भीड व्यवस्थापनमा समेत सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि सबै शाखामा समान मात्रामा नयाँ नोट उपलब्ध नहुन सक्ने भएकाले नयाँ नोट साट्न जानुअघि सम्बन्धित शाखामा उपलब्धताबारे जानकारी लिनु व्यवहारिक हुने देखिन्छ।
दसैंमा किन बढ्छ नयाँ नोटको माग ?
नेपालमा दसैंका बेला नयाँ नोटको माग बढ्नुको मुख्य कारण दक्षिणा दिने परम्परा हो। दसैंको टीका लगाएपछि बालबालिका, आफन्त तथा परिवारका सदस्यलाई दक्षिणा दिने चलन रहेकाले विशेषगरी साना दरका नोटको माग बढ्ने गर्छ।
दसैंमा दक्षिणा दिने रकमका लागि नयाँ नोट प्रयोग गर्ने सामाजिक तथा सांस्कृतिक प्रचलन लामो समयदेखि रहँदै आएको छ। नयाँ नोटलाई शुभ र आकर्षक मान्ने भएकाले पनि दसैंअघि सर्वसाधारणले बैंक तथा राष्ट्र बैंकबाट नयाँ नोट साट्ने गर्छन्।
त्यस्तै, तिहारमा भाइटीका, पूजा तथा अन्य धार्मिक गतिविधिमा पनि नयाँ नोटको प्रयोग हुने गर्छ। छठ पर्वका क्रममा समेत नगद कारोबार बढ्ने भएकाले दसैंदेखि छठसम्मको चाडपर्वको अवधिमा नयाँ नोटको माग सामान्य समयको तुलनामा बढ्ने गर्छ।
यही कारण हरेक वर्ष दसैं सुरु हुनुअघि राष्ट्र बैंक तथा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखामा नयाँ नोट साट्ने सर्वसाधारणको भीड देखिने गरेको थियो।
विगतमा विशेष व्यवस्था हुँदै आएको थियो
नयाँ नोटको उच्च मागलाई व्यवस्थापन गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकले विगतका वर्षमा दसैंअघि विशेष तयारी गर्दै आएको थियो। राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक सूचना जारी गरी नयाँ नोट सटहीको मिति, स्थान, समय तथा एक व्यक्तिले साट्न पाउने रकम वा सेटको सीमा तोक्ने गरेको थियो।
विशेष सटही केन्द्र सञ्चालन हुँदा बिहानैदेखि सर्वसाधारणको लामो लाइन लाग्ने गरेको थियो। दसैं नजिकिँदै जाँदा नयाँ नोट साट्न राष्ट्र बैंकको थापाथली कार्यालयमा सर्वसाधारणको चाप बढ्ने गरेको थियो।
यस वर्ष भने त्यस्तो विशेष कार्यक्रम घोषणा गरिएको छैन। नयाँ नोटको मौज्दात पर्याप्त रहेको र बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत नियमित रूपमा सटही सुविधा उपलब्ध गराउन सकिने भएकाले राष्ट्र बैंकले विगतको जस्तो छुट्टै सटही अभियान सञ्चालन नगरेको हो।
नयाँ नोट मात्र होइन, सुकिला नोट पनि प्रयोग गर्न सकिने
चाडपर्वका बेला नयाँ नोटप्रति सर्वसाधारणको आकर्षण बढी भए पनि कारोबारका लागि नयाँ नोट नै अनिवार्य भने छैन।
राष्ट्र बैंकले चलनचल्तीका लागि योग्य तथा सुकिला नोटलाई समेत कारोबारमा प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था गर्दै आएको छ। नोटको अवस्था राम्रो छ भने पुरानो भए पनि त्यस्तो नोट कारोबारका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
राष्ट्र बैंकको मुद्रा व्यवस्थापन विभागले नेपाली नोटको आपूर्ति तथा व्यवस्थापनसँगै चलनचल्तीमा रहेका नोटको गुणस्तर व्यवस्थापन गर्ने काम गर्छ। धेरै पुराना, च्यातिएका, झुत्रिएका वा कारोबारका लागि अनुपयुक्त नोटलाई आवश्यक प्रक्रियामार्फत सटही गर्ने व्यवस्था पनि राष्ट्र बैंकले गर्दै आएको छ।
यसकारण दसैंमा दक्षिणा दिनका लागि नयाँ नोट लिन चाहनेले नयाँ नोट साट्न सक्ने भए पनि दैनिक कारोबारका लागि सुकिला तथा चलनचल्तीमा रहेका नोट प्रयोग गर्न सकिनेछ।
बैंकअनुसार नयाँ नोटको उपलब्धता फरक हुन सक्ने
यस वर्ष नयाँ नोट साट्नका लागि सर्वसाधारणले आफूलाई पायक पर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखामा सम्पर्क गर्नुपर्नेछ। राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई नयाँ नोट उपलब्ध गराए पनि सबै शाखामा एउटै मात्रामा नोट उपलब्ध नहुन सक्छ।
त्यसैले नयाँ नोट साट्नुअघि आफूले कारोबार गर्ने वा नजिकको बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखामा सम्पर्क गरी नयाँ नोट उपलब्ध भए–नभएको जानकारी लिन सकिनेछ।
राष्ट्र बैंकले विशेष दिन तोकेर नयाँ नोट साट्ने व्यवस्था नगरेकाले सर्वसाधारणलाई आफ्नो सुविधा र आवश्यकताअनुसार बैंकिङ प्रणालीबाटै नयाँ नोट प्राप्त गर्ने अवसर मिलेको छ।
यसले विगतमा जस्तो एउटै दिन राष्ट्र बैंकको कार्यालय वा सीमित सटही केन्द्रमा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण जम्मा भएर लामो समय लाइन बस्नुपर्ने अवस्थालाई समेत कम गर्न सक्ने देखिन्छ।
मागअनुसार सटहीलाई प्राथमिकता
राष्ट्र बैंकका अनुसार यस वर्ष नयाँ नोटको मौज्दातमा समस्या नरहेकाले चाडपर्व लक्षित छुट्टै वितरण कार्यक्रमभन्दा मागअनुसार नियमित सटहीलाई प्राथमिकता दिइएको हो।
नयाँ नोट साट्न चाहने सर्वसाधारणले राष्ट्र बैंक वा नजिकको बैंक तथा वित्तीय संस्थामा सम्पर्क गर्न सक्नेछन्। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले उपलब्ध गराएको मौज्दातअनुसार नयाँ नोट साट्ने सुविधा प्रदान गर्नेछन्।
यस वर्षको व्यवस्थाले नयाँ नोट वितरणलाई निश्चित दिन र निश्चित स्थानमा सीमित नगरी बैंकिङ प्रणालीमार्फत सर्वसाधारणको पहुँचमा पुर्याउने प्रयास गरेको छ। दसैं, तिहार र छठका कारण आगामी दिनमा नयाँ नोटको माग बढ्दै जाने भए पनि राष्ट्र बैंकले मौज्दात र मागको अवस्थाअनुसार सटही व्यवस्थापन गर्ने जनाएको छ।
काठमाडौं । स्पेनले अर्जेन्टिनालाई १–० ले पराजित गर्दै सन् २०२६ को फिफा विश्वकपको उपाधि जितेपछि विश्व फुटबलमा युवा स्टार लामिन यामाल सबैभन्दा बढी चर्चामा रहे। फाइनलमा... विस्तृतमा
