‘शैक्षिक परामर्श क्षेत्रलाई विदेश पठाउने व्यवसायका रूपमा मात्र बुझ्नु गलत’

काठमाडौं । नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान) का निवर्तमान अध्यक्ष शेषराज भट्टराईले शैक्षिक परामर्श क्षेत्रलाई विद्यार्थीलाई विदेश पठाउने व्यवसायका रूपमा मात्र बुझ्न नहुने बताएका छन् ।

आइतबार इक्यानले आयोजना गरेको ‘नीतिगत संवाद’ कार्यक्रममा बोल्दै भट्टराईले नेपालको शैक्षिक गतिशीलता (एजुकेसन मोबिलिटी) र त्यसको विकासक्रमलाई बुझेर मात्रै इक्यानको संस्थागत महत्व बुझ्न सकिने बताए ।

उनले भने, ‘धेरैले इक्यान भनेको विदेश पठाउनेहरूको संस्था हो, तपाईंहरू विदेश पठाउनुहुन्छ, सामान्य काम गर्नुहुन्छ भन्ने धारणा बनाउनुभएको छ । तर यसको इन्स्टिच्युसनल सिग्निफिकेन्स बुझ्न नेपालको एजुकेसन मोबिलिटी र यसको इभोलुसनलाई बुझ्नुपर्छ ।’

उनका अनुसार कुनै समय नेपाली विद्यार्थीका लागि भारत स्वाभाविक र लगभग अपरिहार्य शैक्षिक गन्तव्य रहे पनि अहिले नेपाली विद्यार्थीको शैक्षिक गन्तव्य अस्ट्रेलिया, बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, जापान, कोरियालगायत विश्वका प्रमुख मुलुकसम्म विस्तार भएको छ ।

भट्टराईले शैक्षिक गन्तव्यको विस्तारलाई केवल विदेशमा अध्ययन गर्ने प्रवृत्तिका रूपमा मात्र बुझ्न नहुने बताए । उनका अनुसार नेपाली समाजको आकांक्षामा आएको परिवर्तन, स्थानीय अवसरको सीमाभन्दा बाहिर ज्ञान, सीप, अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव, व्यावसायिक अवसर र जीवनका नयाँ सम्भावना खोज्ने सामाजिक चेतनाको विस्तारसमेत हो ।

नेपालमा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको उदय र विशेषगरी इक्यानको स्थापना यही व्यापक संरचनात्मक परिवर्तनको संस्थागत प्रतिक्रियाका रूपमा भएको उनको भनाइ थियो ।

उनले यसलाई विदेश अध्ययनका लागि काउन्सिलिङ गर्ने व्यवसायको उदय मात्र नभई नेपाललाई विश्वव्यापी शैक्षिक प्रणालीसँग जोड्ने संस्थागत इन्टरफेसको निर्माणका रूपमा व्याख्या गरे ।

भट्टराईले नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षाको उदय आफैंमा महत्वपूर्ण सामाजिक घटनाका रूपमा विकसित हुँदै गएको बताए । उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा अहिले पूँजी निर्माण, आर्थिक गतिशीलता, विश्वव्यापी अनुभव र नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय संलग्नतासँग जोडिएको प्रभावशाली इकोसिस्टमका रूपमा विकास भइरहेको छ ।

उनले इक्यानले आयोजना गर्दै आएको ‘एडुक्लेभ’ ले पनि शिक्षा र मोबिलिटीका विषयमा बहसलाई निरन्तर अगाडि बढाउँदै आएको बताए ।

‘एडुक्लेभको उद्देश्य सबैलाई एउटै निष्कर्षमा पु¥याउनु कहिल्यै रहेन, उद्देश्य सही प्रश्न उठाउनु थियो,’ उनले भने, “‘मनिङफुल डाइलगको सफलता निष्कर्षमा मात्र निर्भर हुँदैन । कहिलेकाहीँ एउटा सही प्रश्नले वर्षौंदेखि स्थापित गरेको निश्चिततालाई चुनौती दिन सक्छ र बहसको दिशा बदलिदिन सक्छ ।’

उनले एडुक्लेभका विगतका श्रृंखलामा नलेज इकोनोमी, स्टडी इन नेपाल तथा जेनेरेसन जीका बदलिँदा आकांक्षा र राजनीतिक मनोविज्ञानलगायत विषयमा समयमै बहस गरिएको बताए ।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसद मनिष झाले नेपालको वैदेशिक रोजगारीको इतिहास लामो रहेको उल्लेख गर्दै विदेशमा रोजगारीलाई अवसरका रूपमा हेर्नुपर्ने बताए ।

उनले नेपालको पहिलो वैदेशीक रोजगारीको उदाहरणका रूपमा अरनिको चीन गएको प्रसंग उल्लेख गरे ।

‘हाम्रो पहिलो फरेन्ट इम्प्लोइमेन्ट सुरु भएको भनिन्छ, ६ सय वर्ष अगाडि जब अरनिको चीन गएर त्यहाँ ठूला–ठूला प्रतिमाहरू बनाउनका लागि सहभागी हुनुभएको थियो । त्यो हाम्रो फस्ट इम्प्लोइमेन्ट हो भनेर भनिन्छ,’ उनले भने ।

झाले नेपालले वैदेशिक रोजगारीलाई लामो समयदेखि अवसरभन्दा पनि अभिशापका रूपमा लिएको भए पनि विश्वका धेरै देशले विदेशी रोजगारी र विदेशमा प्राप्त अवसरलाई सदुपयोग गरेर विकास गरेको बताए ।

‘धेरै वटा देशको हिस्ट्री हेर्दाखेरी त्यो देश बनेकै फरेन्ट इम्प्लोइमेन्टका अवसरहरूलाई प्रयोग गरेर हो । उनीहरूले त्यसलाई अवसरका रूपमा लिएर देश बनाएका छन्,’ उनले भने ।

कार्यक्रममा पूर्वमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डे, प्राडा कुसुम शाक्यलगायतले शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको हालको अवस्थाका बारेमा आफ्नो धारणा राखेका थिए ।