आज विश्व लुपस दिवस : यो रोग के हो ? यस्ता छन् यस्का लक्षण र नियन्त्रणका उपायहरु

काठमाडौँ ।  विश्व लुपस दिवस हरेक वर्ष मे १० मा मनाइन्छ। यो दिन मनाउनुको पछाडि एउटा महत्त्वपूर्ण कारण छ र त्यो हो यो खतरनाक रोगबारे मानिसहरूलाई सचेत गराउनु। विश्वभर करिब ५० लाख मानिस यो रोगबाट पीडित छन् । यस दिन मानिसहरूलाई यस रोगबाट पीडित व्यक्तिहरूप्रति संवेदनशील बन्न र यस रोगको राम्रो उपचार र हेरचाहको दिशामा कदम चाल्न उत्प्रेरित गरिन्छ। त्यसैले यो रोगको लक्षण बारे जानकारी हुनु अत्यन्तै जरुरी छ। आउनुहोस् यो रोग र यसका लक्षण के हो थाहा पाउनुहोस्।

लुपस के हो?
लुपस एक स्वत: प्रतिरक्षा रोग हो, जसमा शरीरमा सूजन हुन्छ। वास्तवमा, यो रोगमा शरीरलाई रोगबाट बचाउनुको सट्टा व्यक्तिको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफ्नै कोशिकाहरूलाई क्षति पुर्‍याउन थाल्छ। जसका कारण तन्तुको जुन भागमा क्षति पुग्छ, त्यहाँ सुन्निन थाल्छ । जसका कारण मस्तिष्क, मृगौला, मुटु, छाला र अन्य अंगहरु समेत प्रभावित हुन सक्छन् । यो रोग पहिचान गर्न धेरै गाह्रो हुन्छ, किनभने विभिन्न अंगहरू प्रभावित भएका कारण, यसको लक्षणहरू अन्य रोगहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन्, जसका कारण पहिचान गर्न गाह्रो हुन्छ।

लुपस को लक्षण
मेयो क्लिनिकका अनुसार, लुपस रोगको सबैभन्दा सामान्य लक्षण गाला र नाकमा पुतलीको आकारको दाना हो, जुन प्रायः घामको सम्पर्कमा आएपछि देखा पर्दछ। यसका अन्य लक्षणहरू हुन्-

• थकान
• ज्वरो
• जोर्नीहरूमा कडापन, सूजन र दुखाइ
• सास फेर्न गाह्रो हुनु
• आँखामा सुख्खापन
• छातीको दुखाइ
• टाउको दुख्ने
• भ्रम
• मेमोरी हानि
• अनुहार र हात खुट्टा सुन्निने
• दागहरू
• चिसो वा तनावमा हुँदा औंला र औंलाहरू सेतो वा नीलो हुने

लुपसको कारणले जटिलताहरू

• लुपसको कारणले तपाईको शरीरका धेरै अंगहरु प्रभावित हुन सक्छन् र यसका कारण ती अंगहरुसँग सम्बन्धित रोगहरु पनि लाग्न सक्छन् ।
• लुपसले व्यक्तिको मस्तिष्क र केन्द्रीय स्नायु प्रणालीलाई असर गर्न सक्छ। जसका कारण चक्कर लाग्ने, टाउको दुख्ने, व्यवहारमा परिवर्तन आउने, दृष्टि कमजोर हुने, मस्तिष्कघात हुने र चक्कर लाग्ने जस्ता समस्या हुन सक्छन् । जसका कारण स्मरण शक्ति सम्बन्धी समस्या पनि आउन सक्छ ।
• लुपस रोगले मृगौलालाई गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। जसका कारण मिर्गौला फेल भएर मृगौला बिग्रने सम्भावना रहन्छ ।
• यस रोगका कारण मुटुको मांसपेशी, धमनी र मुटुको झिल्लीमा सूजन हुन सक्छ। जसका कारण हृदयाघात र हृदयाघातको जोखिम निकै बढ्छ ।
• लुपसले रक्तअल्पता, रगत जम्ने वा रगत बग्ने समस्या जस्ता रगत सम्बन्धित समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। जसका कारण रक्तनलीहरू पनि सुन्निन सक्छन् ।
• यो रोगका कारण फोक्सोमा सुन्निने, सास फेर्न निकै कठिनाई हुने गर्छ । जसका कारण फोक्सोमा रगत बग्ने र निमोनिया पनि हुन सक्छ ।

लुपसको लक्षण कसरी नियन्त्रण गर्ने?

• लुपसका लक्षणहरू नियन्त्रण गर्न, कडा घाममा बाहिर ननिस्कने प्रयास गर्नुहोस्। विशेष गरी बिहान 10 बजे र 4 बजेको बीचमा सूर्यको किरणको सम्पर्कबाट बच्नुहोस्। साथै घाममा बाहिर निस्कँदा सनस्क्रिन लगाउने, फुल बाहुलाको लुगा लगाउने र टोपी वा स्कार्फ आदि प्रयोग गर्ने ।
• हरेक दिन कम्तिमा 7-9 घण्टा सुत्ने प्रयास गर्नुहोस्। साथै, तनाव व्यवस्थापन गर्नुहोस्।
• हरेक दिन केही समय व्यायाम गर्नुहोस् र सक्रिय रहने प्रयास गर्नुहोस्। यसले जोर्नी सुन्निने र दुखाइ नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ।