जलवायु परिवर्तनले बढायो सगरमाथा जोखिम, अनुभवी आरोहीलाई मात्र अनुमति दिनुपर्ने पासाङ दावाको सुझाव

काठमाडौं । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव तीव्र बन्दै जाँदा आरोहण थप जोखिमपूर्ण बन्दै गएको भन्दै कीर्तिमानी आरोही पासाङ दावा शेर्पाले अनुभव र योग्यताका आधारमा मात्रै आरोहण अनुमति दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

हालसम्म ३१ पटक सफलतापूर्वक सगरमाथा आरोहण गरिसकेका शेर्पाले अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था एएनआईसँगको विशेष कुराकानीमा हिमाली क्षेत्रमा मौसमको अस्वाभाविक परिवर्तन, हिमनदी पग्लिने क्रम र आरोहण मार्गमा आएको परिवर्तनले जोखिम उल्लेख्य रूपमा बढाएको बताए।

उनले सगरमाथा आरोहणका लागि अनुमति संख्या घटाउनु मात्र समाधान नभई अनुभवी तथा प्राविधिक रूपमा सक्षम आरोहीलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने धारणा राखे। उनका अनुसार युरोपको एल्ब्रुस, अमेरिकाको डेनाली र अफ्रिकाको किलिमन्जारो जस्ता हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गरेका व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिँदा सगरमाथा आरोहण अझ सुरक्षित र व्यवस्थित हुन सक्छ।

पासाङ दावाले पछिल्ला वर्षहरूमा हिमाली क्षेत्रको मौसमको चक्र नै बदलिएको बताए। पहिले मुख्यतः हिउँदमा हुने भारी हिमपात अहिले सेप्टेम्बर–अक्टोबर जस्ता अफ–सिजनमा हुन थालेको उल्लेख गर्दै उनले गत वर्षको भारी हिमपातले खुम्बु क्षेत्र र उच्च हिमाली बस्तीमा ठूलो असर पारेको बताए।

उनले सन् १९९६ मा पनि यस्तै समयमा परेको भारी हिमपातका कारण हिमपहिरो र ठूलो क्षति भएको स्मरण गर्दै अहिले जलवायु परिवर्तनका कारण त्यस्ता घटना दोहोरिने जोखिम बढेको बताए।

शेर्पाका अनुसार पछिल्ला पाँच–छ वर्षमा खुम्बु आइसफल हुँदै जाने आरोहण मार्गमा समेत उल्लेखनीय परिवर्तन आएको छ। पहिले रोलाङतर्फबाट सञ्चालन हुने मार्ग अहिले नुप्चेतर्फ सारिएको छ। हिमनदी तीव्र रूपमा पग्लिन थालेपछि बरफ कमजोर हुने, क्रेभास बढ्ने र आइस संरचना अस्थिर बन्ने समस्या देखिएको उनले बताए।

वैज्ञानिक अध्ययनहरूले पनि सगरमाथा क्षेत्रमा पछिल्ला दशकहरूमा हिउँको आवरण घट्दै गएको देखाएका छन्। तापक्रम वृद्धिसँगै हिमपातको समय, मात्रा र वर्षाको स्वरूपमा आएको परिवर्तनले हिमाली वातावरण थप संवेदनशील बन्दै गएको विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।

उता, सगरमाथामा वर्षेनी बढ्दो आरोही चापले भीड व्यवस्थापन र सुरक्षालाई पनि चुनौती बनाइरहेको छ। सन् २०२६ मा मात्रै करिब ५०० आरोहण अनुमति जारी गरिएको थियो भने अनुमति शुल्कबाट सरकारले हालसम्मकै उच्च राजस्व संकलन गरेको बताइएको छ।

पासाङ दावाले अनुभवी आरोहीको सहभागिता बढे दुर्घटनाको सम्भावना कम हुने विश्वास व्यक्त गरे। उनका अनुसार धेरैजसो आरोही अनुभवी भए पनि अन्य अग्ला हिमाल आरोहणको अनुभवले उनीहरूलाई सगरमाथाका कठिन चुनौती सामना गर्न अझ सक्षम बनाउँछ।

यसैबीच नेपाल सरकारले ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल आरोहणसम्बन्धी नियम कडा बनाएको छ। २०२५ फेब्रुअरी ३ मा लागू गरिएको पर्वतारोहण नियमावलीको छैटौं संशोधनमार्फत एकल (सोलो) आरोहणमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार वसन्त ऋतुमा नेपालको दक्षिणी मार्गबाट सगरमाथा आरोहण गर्ने विदेशीका लागि रोयल्टी शुल्क ११ हजार अमेरिकी डलरबाट बढाएर १५ हजार अमेरिकी डलर पुर्‍याइएको छ। शरद ऋतुको शुल्क ५ हजार ५०० डलरबाट ७ हजार ५०० डलर तथा हिउँद र मनसुनको शुल्क २ हजार ७५० डलरबाट ३ हजार ७५० डलर पुर्‍याइएको छ। नेपाली आरोहीका लागि वसन्त ऋतुको रोयल्टी शुल्क पनि ७५ हजार रुपैयाँबाट बढाएर १ लाख ५० हजार रुपैयाँ कायम गरिएको छ।

सन् १९५३ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एडमन्ड हिलारीले पहिलोपटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरेयता नेपालतर्फबाट करिब ७ हजार आरोही शिखरमा पुगिसकेका छन्। तर जलवायु परिवर्तन, बदलिँदो मौसम र बढ्दो आरोही चापका कारण विश्वकै सर्वोच्च शिखरको संरक्षण र सुरक्षित आरोहण अब पहिलेभन्दा ठूलो चुनौती बनेको विज्ञहरूको भनाइ छ।