सरकारले बाल स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ, प्रत्येक प्रदेशमा बाल अस्पताल आवश्यक ः प्राडा चौधरी

काठमाडौं । वरिष्ठ बाल शल्यचिकित्सक तथा बाल मूत्ररोग विशेषज्ञ एवं ईशान बाल तथा महिला अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक प्राडा रमानन्द प्रसाद चौधरीले नेपालमा बाल स्वास्थ्य अझै पनि सरकारी प्राथमिकतामा नपरेको भन्दै प्रत्येक प्रदेशमा कम्तीमा एउटा सरकारी बाल अस्पताल स्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्।

नेपाल न्यूज बैंकसँगको विशेष कुराकानीमा उनले बाल र मातृ अधिकारका विषयमा धेरै चर्चा भएपनि व्यवहारमा त्यसअनुसार काम हुन नसकेको बताए । उनले नेपालमा संघीय संरचना कार्यान्वयनमा आएको वर्षौं बितिसक्दा पनि काठमाडौंबाहिर एउटा पनि सरकारी बाल अस्पताल स्थापना हुन नसकेकोमा चिन्ता व्यक्त गरे ।

उनका अनुसार नवजात शिशुदेखि १८ वर्षसम्मका बालबालिकाले देशको करिब ४० प्रतिशत जनसंख्या ओगट्ने भएकाले उनीहरूको स्वास्थ्यलाई राज्यको पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने समय आएको छ ।

उनले भने,‘सरकारले ‘चाइल्ड राइट’ र ‘म्याटरनल राइट’ को कुरा धेरै गर्छ, तर व्यवहारमा त्यसअनुसार काम भएको देखिँदैन । ०५२ सालमा मैंले कान्ति बाल अस्पतालमा सेवा सुरु गर्दा नेपालमा एउटै सरकारी बाल अस्पताल थियो । आज पनि अवस्था लगभग उस्तै छ । कम्तीमा सातै प्रदेशमा एउटा–एउटा सरकारी बाल अस्पताल स्थापना गर्न आवश्यक छ ।’

उनले सातै प्रदेशमा बाल अस्पताल स्थापना भए नवजात शिशु मृत्युदर, शिशु मृत्युदर तथा पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युदर घटाउन ठूलो सहयोग पुग्ने बताए। उनले बाल स्वास्थ्यमा अहिले नसर्ने रोगसँगै जन्मजात शल्यक्रियासम्बन्धी समस्या पनि बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै समयमै विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध गराउन सके धेरै बालबालिकाको जीवन बचाउन सकिने बताए।

नेपालको बाल शल्यचिकित्सा सेवामा ठूलो प्रगति

प्राडा चौधरीले आफू नेपालका पहिलो योग्य (त्तगबषिष्भम) बाल शल्यचिकित्सकमध्ये एक रहेको स्मरण गर्दै विगत तीन दशकमा बाल शल्यचिकित्सा क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताए ।

उनका अनुसार आफूले नेपालमा सेवा सुरु गर्दा देशमा एक जना मात्रै विशेषज्ञ बाल शल्यचिकित्सक थिए भने अहिले करिब ३२–३३ जना विशेषज्ञ चिकित्सक कार्यरत छन् । प्रविधि, दक्ष जनशक्ति र उपचार सेवामा उल्लेखनीय सुधार भए पनि सरकारी संरचनाको विस्तार भने अझै हुन नसकेको उनको भनाइ छ ।

उनले ईशान बाल तथा महिला अस्पताललाई नेपालकै पहिलो निजी बाल अस्पतालको रूपमा विकास गरिएको उल्लेख गर्दै अहिले भारत, बेलायत, दुबई, बंगलादेश तथा विभिन्न देशमा रहेका गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) समेत आफ्ना बालबालिकाको उपचारका लागि नेपाल आउने गरेको जानकारी दिए।

‘पहिले नेपालीहरू उपचारका लागि विदेश जान्थे, अहिले विदेशबाट पनि बच्चाहरूको शल्यक्रिया गराउन नेपाल आउने क्रम बढेको छ । यसलाई म नेपाली स्वास्थ्य सेवाप्रतिको विश्वासको रूपमा लिन्छु,’ उनले भने।

गर्भमै शल्यक्रिया गर्ने प्रविधि नेपालमा आवश्यक

डा.चौधरीले विश्वका विकसित मुलुकहरूमा गर्भमै रहेका शिशुको शल्यक्रिया (फिटस सर्जरी) समेत हुने गरेको उल्लेख गर्दै नेपालमा पनि यस्तो सेवा सुरु गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए ।

उनले अमेरिकामा करिब दुई दशकअघि उक्त प्रविधिको तालिम लिएको स्मरण गर्दै नेपालमा पनि भविष्यमा यस्तो अत्याधुनिक सेवा सञ्चालन गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरे ।

बालमैत्री उपचार प्रणाली

उनले ईशान बाल तथा महिला अस्पतालले बालमैत्री वातावरणमा उपचार सेवा दिइरहेको जानकारी दिए ।

उनका अनुसार अस्पतालमा बाल शल्यचिकित्सा, बाल मूत्ररोग, नवजात शिशुको शल्यक्रिया, बाल पोलेको उपचार (पेडियाट्रिक बर्न), बाल ल्याप्रोस्कोपिक सर्जरीलगायत बहुविशेषज्ञ (मल्टिस्पेसियालिटी) सेवा उपलब्ध छ ।

अस्पतालमा बालबालिकाकै लागि छुट्टै ल्याप्रोस्कोपी मेसिन, सिस्टोस्कोपी उपकरण, अत्याधुनिक सिटी स्क्यान सेवा तथा बालमैत्री आकस्मिक उपचार प्रणाली सञ्चालनमा रहेको उनले बताए ।

‘धेरै अस्पतालमा वयस्कका लागि बनेका उपकरणबाट बच्चाको शल्यक्रिया गरिन्छ। हाम्रो अस्पतालमा भने बालबालिकाकै लागि छुट्टै उपकरण प्रयोग गरिन्छ,’ उनले बताए।

२४ सै घण्टा विशेषज्ञ सेवा

डा. चौधरीका अनुसार ईशान बाल तथा महिला अस्पतालमा २४सै घण्टा विशेषज्ञ बालरोग तथा बाल शल्यचिकित्सा सेवा उपलब्ध छ ।

उनले नेपालका अधिकांश निजी अस्पतालमा शनिबार विशेषज्ञ सेवा बन्द रहने भए पनि ईशान अस्पतालमा शनिबार बिहान ७ बजेदेखि बेलुका ८ बजेसम्म ओपीडी सञ्चालन हुने जानकारी दिए।

त्यस्तै सातै दिन खोप सेवा, २४ घण्टा अल्ट्रासाउन्ड, आकस्मिक शल्यक्रिया, हालै सुरु गरिएको २४ घण्टे बालमैत्री सिटी स्क्यान सेवा लगायत सुविधा उपलब्ध रहेको उनले बताए।

मेडिकल टुरिजमको केन्द्र बन्न सक्छ नेपाल

डा.चौधरीले नेपालमा मेडिकल टुरिजमको ठूलो सम्भावना रहेको पनि बताए। उनका अनुसार भारत, सिंगापुर वा बैंककमा लाखौं रुपैयाँ खर्च गरेर गरिने धेरै बाल शल्यक्रिया नेपालमै अन्तर्राष्ट्रियस्तरको गुणस्तरमा निकै कम लागतमा गर्न सकिन्छ ।

‘भारतमा पाँच लाख रुपैयाँ लाग्ने शल्यक्रिया हामी यहाँ करिब एक लाख रुपैयाँमै गर्न सक्छौँ। गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नगरी सुलभ मूल्यमा सेवा दिनु हाम्रो लक्ष्य हो,’ उनले भने।

उनले नेपाल सरकारले मेडिकल टुरिजमलाई राष्ट्रिय नीतिको रूपमा अघि बढाउन सके दक्षिण एसियाकै स्वास्थ्य गन्तव्य (हब) बन्न सक्ने धारणा व्यक्त गरे।

गुणस्तरीय र सुलभ सेवा प्राथमिकतामा

प्रा. डा. चौधरीले ईशान बाल तथा महिला अस्पतालको मूल उद्देश्य भनेको गुणस्तरीय सेवा सामान्य शुल्कमा रहेको उल्लेख गर्दै बाल स्वास्थ्य सेवामा गुणस्तर, अत्याधुनिक प्रविधि, अनुभवी चिकित्सक र समयमै उपचारलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको बताए।

उनले सरकारले बाल स्वास्थ्यलाई दीर्घकालीन लगानीका रूपमा लिएर सातै प्रदेशमा सरकारी बाल अस्पताल स्थापना गरे मात्र नेपालको बाल स्वास्थ्य क्षेत्रमा वास्तविक परिवर्तन सम्भव हुने निष्कर्ष व्यक्त गरे।