ट्रम्पको दाबी : ‘इरानसँगको युद्ध अन्त्य’, तेहरान भन्छ– अन्तिम सहमति अझै भएको छैन

काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता हुन लागेको दाबी गरेका छन्। उनले इरानी नेतृत्वले सम्झौताका मुख्य बुँदाहरूमा सहमति जनाएको र यसै कारण इरानमाथि गर्ने तयारीमा रहेको नयाँ सैन्य आक्रमणसमेत रद्द गरिएको बताएका छन्। तर इरानले भने हालसम्म कुनै अन्तिम सहमति नभएको स्पष्ट पारेको छ।

ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले इरानका सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनीले प्रस्तावित समझदारीलाई समर्थन गरेको आफ्नो बुझाइ रहेको बताए। पत्रकारहरूले खामेनीले सम्झौता अनुमोदन गरिसकेका हुन् कि होइनन् भन्ने प्रश्नमा ट्रम्पले “मेरो बुझाइमा जवाफ ‘हो’ हो” भन्दै इरान शान्ति सम्झौताका लागि निकै इच्छुक रहेको दाबी गरे।

ट्रम्पका अनुसार प्रस्तावित सम्झौताको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष इरानले भविष्यमा कहिल्यै पनि आणविक हतियार विकास, उत्पादन वा प्राप्त नगर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु हो। उनले यही विषयलाई अमेरिकी रणनीतिक उद्देश्यको मुख्य हिस्सा भएको उल्लेख गर्दै वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति भएको दाबी गरे।

राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढेपछि इरानविरुद्धको अर्को चरणको सैन्य कारबाही रोकिएको बताए। उनका अनुसार यसअघि इरानका केही रणनीतिक लक्ष्यहरूमा क्षेप्यास्त्र तथा हवाई आक्रमण गर्ने योजना बनाइएको थियो, तर कूटनीतिक प्रगतिका कारण ती योजनाहरू स्थगित गरिएको हो।

ट्रम्पले प्रस्तावित समझदारीलाई इजरायल, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, पाकिस्तान तथा अन्य क्षेत्रीय राष्ट्रहरूको समर्थन रहेको दाबी गरेका छन्। उनले सम्झौतामा हस्ताक्षरका लागि युरोपमा विशेष समारोह आयोजना हुन सक्ने र अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्ने जानकारी दिएका छन्।

यद्यपि, इरानी पक्षले ट्रम्पको दाबीलाई पूर्ण रूपमा पुष्टि गरेको छैन। इरानका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले वार्ताका धेरै बुँदामा सहमति जुटे पनि हालसम्म कुनै अन्तिम निर्णय नभएको बताएका छन्। उनका अनुसार केही महत्वपूर्ण विषयमा अझै मतभेद कायम रहेकाले सम्झौता सम्पन्न भएको घोषणा गर्न समय बाँकी छ।

इरानी सरकारी तथा अर्धसरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले समेत ट्रम्पले यसअघि पनि पटक–पटक सम्झौता नजिक पुगेको दाबी गरेको स्मरण गराउँदै तेहरानबाट औपचारिक घोषणा नभएसम्म कुनै निष्कर्षमा पुग्न नहुने बताएका छन्।

यसैबीच, प्रस्तावित समझदारीमा हर्मुज जलडमरू पुनः खुला गर्ने, युद्धविरामलाई थप समयसम्म कायम राख्ने तथा इरानमाथिका केही आर्थिक प्रतिबन्धहरू खुकुलो बनाउने विषयसमेत समेटिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। तर यी प्रावधानहरूको अन्तिम कार्यान्वयन अर्को विस्तृत सम्झौतामा निर्भर रहने बताइएको छ।

ट्रम्पको घोषणापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सकारात्मक प्रतिक्रिया देखिएको छ। मध्यपूर्वमा तनाव कम हुने अपेक्षासँगै विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ भने प्रमुख सेयर बजारहरूमा पनि उत्साह देखिएको छ। लगानीकर्ताहरूले युद्धको जोखिम घट्न थालेको संकेतका रूपमा यस घटनालाई लिएका छन्।

यद्यपि, विश्लेषकहरूले इरानबाट औपचारिक स्वीकृति नआएसम्म र सम्झौतामा हस्ताक्षर नभएसम्म युद्ध वास्तवमै अन्त्य भएको निष्कर्ष निकाल्न हतार गर्न नहुने बताएका छन्। हालको अवस्था पूर्ण शान्ति सम्झौताभन्दा पनि सम्भावित समझदारीतर्फको महत्वपूर्ण कूटनीतिक प्रगतिको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।