टीकापुरका सार्वजनिक शौचालयको बिल्लिबाठ

काठमाडौं । जोशिपुरका अभिमन्यु चौधरी काम विषेशले टीकापुर आएका थिए । चर्को घामले पसिनापसिना भएका उनलाई शौच लाग्यो । कता जाउँ अलमलमा परे । भानु चोकभन्दा अलि अगाडी सार्वजनिक शौचालय जाँदा त्यो बन्द देखे । अब कता जाने आपत पर्यो उनलाई । नजिकै पसलमा यता शौचालय कता छ भनेर सोध्दा अन्नपूर्ण रेष्टुरेन्टमा छ भन्ने जानकारी पाएपछि त्यतै हानिए तर त्यता केही खाजा नखाएर सित्तैमा शौच कसरी गर्ने आफै द्विविधामा परे । रेष्टुरेन्टमा गएर खाजा अर्डर गरे र टोइलेट कता छ भनेर सोधे अनि वेटरले देखाएअनुसार शौचालय गए ।

उनी एक प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन, टीकापुरमा सार्वजनिक शौचालय हुँदाहुँदै पनि त्यसको व्यवस्थापन र सञ्चालन हुन नसक्दा यसरी कैयौंले समस्या भोग्नुपरिरहेको छ । शौचालय गर्न मात्र कुनै होटेल वा रेष्टुरेन्ट छिर्नुपर्ने बाध्यताले समय र रुपैयाँ दुइटै बढी खर्च हुने चौधरी बताउछन् ।

“बजार गएको बेला अकस्मात टोइलेट लाग्यो भने कता जाने, के गर्ने भन्ने हुन्छ । सार्वजनिक शौचालय सबै बन्द छन्, कसैले आफ्नो निजी शौचालय प्रयोग गर्न दिने कुरा भएन अनि होटेलको शौचालय गए केही खाजा खानैपर्छ,” उनले भने, “नगरपालिकाले व्यवस्थापन गरेर भएका शौचालय मात्र पनि सञ्चालन गरिदिएको भए यहीँका व्यापारी लगायत बाहिरबाट बजार आउनेलाई सहज हुन्थ्यो ।”

अस्पताल नजिकै ल्याबमा काम गर्ने बाधुराम डगौरा थारुको समस्या पनि यस्तै छ । उनी कहिले अस्पतालको शौचालय जान्छन् त कहिले चिया खाने बहानामा होटेल । “मलाई भन्दा पनि प्रायः जसो बाहिरबाट आउनेहरु बढी मर्कामा परेको देख्छु । साथै बजारमा व्यवसाय गरिरहेका व्यापारी पनि त्यत्तिकै मर्कामा छन् । सबै पसलमा शौचालयको व्यवस्था हुँदैन, बाहिर जानैपर्छ । सार्वजनिक शौचालय सञ्चालन भइदिएको सबैलाई सजिलो हुन्थ्यो,” डगौरा भन्छन्, “एक जना कर्मचारी राखेर उचित व्यवस्थापनका साथ मूल्य तोकेरै शौचालय सञ्चालन गर्ने हो भने पनि त्यसबाट उठेको पैसाले नै त्यो कर्मचारीलाई पुग्छ तर नगरपालिकाले यसमा ध्यानै नदिनु नराम्रो कुरा हो, चुनावको समयमा सबै गर्छु भन्ने जितेपछि ध्यानै नदिने ।”

मनसुन कम भएपछि सार्वजनिक शौचालय सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल भईरहेको टीकापुर नगरपालिकाका उपप्रमुख खडक बहादुर शाहले जानकारी दिए । हाटबजार अगाडिको खानेपानीको शौचालय, यता खुल्ला ग्राउन्डको खानेपानीको शौचालय पनि प्रयोगमा ल्याउने, जिर्ण भएको शौचालय भत्काउने र बाँकी अन्य शौचालयको सरसफाइ गरेर छिट्टै सञ्चालनमा ल्याउने शाहले बताए । “अहिले मनसुनको समय भएकाले सञ्चालनमा ल्याउन सकिएन मनसुन सकिएपछी सबै सार्वजनिक शौचालयको मर्मतसम्भार, सरसफाइदेखि व्यवस्थापन गरेर सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ,” उनले भने, “हाटबजारको खानेपानीको शौचालय, यता ग्राउन्ड नजिकको खानेपानीको शौचालय पनि सुचारु गर्ने, जिर्ण शौचालय भत्काइदिने अनि शौचालय पनि सञ्चालन गर्छौं ।”

सार्वजनिक शौचालय व्यवस्थापन एवं सञ्चालनमा बजेट नभएको तर यताउतीबाट गरेर सञ्चालन गरिने शाहले बताए । अहिले टीकापुर बजारमा रहेका तीन वटै सार्वजनिक शौचालय बन्द छन् । एउटा शौचालय त जिर्ण अवस्थामा छ ।